UKHUSELO OLUNOMAHLUKO
Kwimigudu yokuphucula ubume bokondleka kwabantwana eSowetho iSebe leMpilo, iSebe leMfundo eGauteng neNkampani yakwaKellog eMzantsi Afrika ziye zamanyana ekufundiseni uluntu ngendlela eyiyo yokondla. INkampani yakwaKellog ixhase ukuzoba kwindonga kwiSikhululo sooLoliwe eDube eSoweto apho kuye kwaboniswa ukutya . okuthile kokondla umzimba nengqondo yabantwana, onguMphathiswa weSebe IeMfundo uMary Metcalfe utyhile udonga, ebonisa ukuba ukutya. okondlayo kuyingxam emfundweni yabantwana. Ukondleka, utshilo kuphumela ekukwazini kwabo ukuzikisa ingqondo nasekufundeni.

OnguMphathiswe weMfundo uMary Metcalf ekunye nabantwana bezikolo iNka-Thuto neMoetapele phambi kodonga oluzotywe ukutya okondlayo kwakwaKelloggs kwiindonga zesikhululo soololiwe eDube eSoweto. 
ABAZUZE IICD
Sivuyisana naba bafundi balandelayo abafumene iCD kaGabriella Anders nebisisipho sethu ngoMatshi:
uM. Thipe-Rempou, ekatlehong; E. Mpahla, ERhini; T. Gwamanda, eMarlbew Ray; A. Nhlapho, eBethlehem; B. Kekana, ekoringpunt; M. Rantho, eAtteridgeville; D. Field, eWest Jouberton Location; B. Motaung, ewitsieshoek; E. Sukazi, ePongola; A. Lochenberg, eHarding; M. Somdakakazi, eMkemani; M. Patrick, ePhuthaditjaba; P. Mahopo, ePietersburg; T. Khanya, eStanderton; S. Skhosana, eChiawelo; J. Diseko, ePhuthaditjaba; B. Mabaso, eMhlanga, P. Maloi, ewolmaranstad; N. Mhlamazana, eHarding, W. Hlanze, esprings.
ENETHINI
lUmIazi Schools Sports Association neTrinco Toa baqalise itumente yabo yaminyaka le yebhola yomnyazi. lzikolo zaseMlazi zikhuphisana minyaka le ngendebe ejikelezayo. Abafotiweyo apha ngumququzeleli wesi siganeko uMorgan Zama neLonsi Beukes wakwaTrinco ekunye noMphathi weMveliso yakwaTTinco uVeli Mabena.
14 BONAXHOSA-Ju1y1999
16 BONA XHOSA - July 1999
ngokwaziwa nokuthembeka, nangona kungekho bantu baseZimbabwe, kuquka usapho lwekumkani esezintanjeni, olungafaniswa .
ngamapolisa aseZimbabwe amngcungcuthekisa ngenxa yokuba epapashe inqaku elidiza iyelenkqe Ieqela lamajoni angama-23 atyholwa ngokuceba ubhukuqo.
A
 bakwaChavunduka bafunda iindaba, ngamanye amaxesha, baziindaba ngokwabo - kodwa bohluke kwaphela kusapho lwakwakennedy olusoloko lubandakanyeka kwiingxaki ezininzi, abakwaChavunduka baqhubeka nesiphiwo sookhokho babo kulo naliphi na icandelo loluntu lwaseAfrika.
Ngako oko igama
IakwaChavunduka lisoloko
Vulelani amasango usapho lwakwaChavunduka! Nabu ubungqina bokuba uAlyce uphumelele ngendalo
nempumelelo.
Ehlabathini
nakwixesha apho
amabhinqa asazama ukuphelisa amasiko awathintela ukuba aphumelele, amabhinqa akwaChavunduka azizamele indlela yawo yokuphuma. Ukunyukela kwinqanaba eliphezulu kukaAlyce Chavunduka bubuncinane bempumelelo enomtsalane yolu sapho, ukusukela kwisizukulwana sesithathu U-Alyce wazalelwa eHarare
kwiminyaka engama-30 edlulileyo waza wathi xa engumfundi oneminyaka eli-1 2 iziko losasazo likamabonakude
O
 oKennedy baseMelika, ooMandela baseMzantsi Afrika, ooGhandi baselndiya nooNyerere baseTanzania ziifani ezidumileyo ezo ngokuvelisa abantu abaya kuhlala bekhunjulwa emhlabeni.
Kodwa eZimbabwe kukho usapho olungazange Ionyulwe, lubhukuqwe, okanye lwenziwe isithixo. Xa kuthethwa
Kubalisa uSAMU ZULU



IbaIi Iempumelelo
	UNXULUMANO KUSAPHO
LU KA-ALYC E
ngendalo
U-Alyce Chavunduka ungoyena mfundi weendaba obalaseleyo kumabonakude (ifoto siylfumene kWISABC)
U-Alyce efake icici lempumlo ngaloo minyaka wayeselula.
laseZimbabwe lamqesha ukuba abe ngoyena msasazi uselula wenkqubo zabantwana zikanomathotholo.
Ndakhula ngokukhawuleza kunoontanga bam ngenxa yokuba ndandisamkela umvuzo ndisemncinane. Ekupheleni kwayo nayiphi inyanga ndandiba nemali endilingeneyo epokothweni yam kodwa ndandithanda ukuyonga, ndiyisebenzisa kuphela xa kufanelekile, utsho uAlyce.
Ngo-1987, wayefunda iindaba zelizwe kumabonakude waseZimbabwe. Uthe akuzibona ukuba ufikelele encotsheni emsebenzini wakhe ekhaya, uAlyce othanda ukubona izinto wawela imida yaseMzantsi Afrika ngo-1991 ukuze azosebenzela iRadio 702. Waza ngoJanuwari ka-1992 walibhinqa lokuqala elingumsasazi wenkqubo ethi Good Morning South Africa.
Ibingeyiyo into yokuba ndimnyama kuphela, bendiselula, phantse ndineminyaka engama-23 -kwaye ezo zinto zombini zibangele umdla. Ndiyazi ukuba abantu abaninzi bebefuna ukubona ukuba ndiza kuqhuba njani kodwa ndandizithembile. Kaloku ndandinawo amava.
Emva kwenyanga elapho uAlyce uphinde wenza usapho IwakwaChavunduka lwazingca ngokuba libhinqa lokuqala elintsundu ukufunda iindaba kuTVl kwaSABC - noomakhwekhwetha abanjengooJane Hicks noAnand Naidoo.
E
 hleli esofeni emzini wakhe oseSandton eJohannesburg efunda inoveli entsha, uAlyce Chavunduka uyavuma ukuba ukufunda yeyona ndlela achitha ngayo ixesha xa ephuma emsebenzini.
Ndiyawuthanda umzi wam, ndingumntu olithandayo ikhaya. Andisayi kwimiboniso bhanyabhanya! Ngoku ndihlala ekhaya ndizithengele amakhasethi evidiyo xa ndithanda.
Uthi nangona bekungafani nangoku ubeqala ukubona uMzantsi Afrika.
Ngoko bendithanda indawo ezidlala umculo wasekhaya. lsizathu soko ubundikhumbuza eHarare xa nomsakwethu sasineqela elibizwa ngokuba yiDevotion.
Sasijikeleza edolophini siculela iimvumi ezithile ezinye zazo ziimvumi ezaziwayo emculweni. Bendiqhele ukunxiba icici Iempumlo! Ngoko zimbalwa izinto endingazenzanga.
Abantu balindele bakubone ufana nomntu abambona kumabonakude emakhayeni abo. Xa singekho kumabonakude uninzi lwethu lubukeka lwahlukile! Kaloku oyena mntu ungaphantsi kwemake-up.
Bandenza imake-up kumabonakude kangangokuba xa ndifika ekhaya ebusuku kufuneka ndihlambe kwakhona. Ke ngoko andithandi ukuthambisa imake-up xa ndingekho semsebenzini, ngaphandle kokuba ndiza kudibana nomntu obalulekileyo.
Nangona uAlyce enomdla ngokwaneleyo ukumodela iimpahla uyakwazi nokugcina iimpahla zakhe azinxiba kwiTV.
Ezinye ndizinxiba kaninzi ngenxa yokuba ndisonqena ukuya kuthenga izinto ezintsha kwaye andingomntu uthanda ukuhomba. Xa ndithenga amaxesha amaninzi ndithenga izinto zasendlwini andithengi iimpahla zokunxiba - nangona ndithanda ukukhe ndizame iinwele ezifakelweyo ezahlukileyo!
v
,	ibhinqa elisebenzayo- uAlyce uthatha ikhefu asebenze njengoMphathi -theko xa bekumiselwa imibala emitsha kwaSAA apha simbona ehleka noWashington Sixolo (phezulu). Kodwa usenalo ixesha Iokuphumla,abhiyozele ibali elithi Cry The Beloved Countvy noShauna Africa (ngezantsi).
18 BONA XHOSA - July 1999
U
 bungangamsha bakwaChavunduka buqala ngoDavid Wanhuwana, ofani yakhe ithetha abantu abane ngolwimi lwesiShona eZimbabwe.
Njengamazulu aseMzantsi Afrika, amaShona luhlanga lwamaZimbabwe olukhulu kakhulu.
AmaShona aseZimbabwe ngawona aziwayo aquka ukumkani Robert Mugabe, unkosikazi wakhe omtsha uGrace Marufu, ikumkani yakudala uMonomotapa, okuthiwa abantu bakhe bakha idolophu enkulu yaseZimbabwe nooChavunduka
Ukubaluleka kokuba
ngowosapho
lwakwaChavunduka
lubhalwe ngobuchule liqhula lakwaBulawayo uJames Ndlovu xa
ngokuthi:
Ukuba usapho lakwaChavunduka
beluphila mandulo
ngelixa abantu
bebezoyika lweengqondi, bebeya kuhamba nonogada naphi na apho baya khona abethe idram
ukuze abantu
abadlulayo beme bucala.
ngokwabo.
UWanhuwana owayenabafazi ababini wayenoonyana ababini kubafazi bakhe - uSolomon noPercival Chavunduka. USolomon naye wazala oonyana abaziwayo, uGordon noDexter, ngelixa uPercival enomntwana onguSarah Chavunduka.
Olu sapho luzale iinkokheli ezaziwayo eZimbabwe nodumo lwabo ezifundweni laziwa kumbindi waseAfrica uphela.
Xa uSolomon wazinza kwindawo ethengisayo eManicaland Dowa (DPA) kufutshane naseMarondera phakathi ngo-1920 de kwango-1940, uMishek Cheneka, ongumphathi wephepha-ndaba iChronicle eseBulawayo, wayehlala ebumelwaneni.
UMishek uthi: USolomon Chavunduka wasebenza njengomfundisi eSt Augustine Mission eManicaland kufuphi naseMutare apho uGordon, ongutata kaAlyce, noDexter, notata kaMarks, bebefundisiwe phambi kokuba bangene eyunivesithi.
Ngonyaka ka-1996, xa uSarah watshata ingqondi yaseMalawi uJoseph Kachingwe, umtshana wakhe uSarah Chavunduka jnr., okungoku nje oqhuba isebe lecomputer neTelex eChronicle, wayengumkhaphi wakhe. Umarna kaAlyce, uRachel, uyinqununu yesikolo sakhe eHarare kwaye utata wakhe yeyona nzululwazi kwezentlalo eyaziwayo. UNjingalwazi Gordon Chavunduka ubesebenzela iYunivesithi yaseZimbabwe iminyaka engama-37 apho wabayiDean yeCandelo leZifundo Zentlalo, umntu wokuqala omnyama ukufumana eso sihlalo, ekugqibeleni waba liSekela Nqununu.
Xa uGordon wayesidla umhlala-phantsi ngoJuni ka-1 996 xa wayeneminyaka engama-65, iziko Iakhe eMount Pleasant liqeqeshe iimbacu zaseMzantsi Afrika ezininzi, kuquka uninzi okungoku nje olukwizihlalo eziphezulu.
Ubunkokheli bubonakala buyimpilo yosapho lwakwaChavunduka, kuba uDexter Chavunduka ubelibhinqa lokuqala elintsundu ukuba ngugqirha wezilwanyana kwanoSarah snr wayelibhinqa lokuqala elintsundu ukuthwala isidanga saseYunivesithi ngethuba ukubhadula yayisisiqhelo koontanga bakhe.
Ngelixa ucalucalulo lobuhlanga lwalusekhona, umyeni kaSarah, ukachingwe, wonyulwa wabalibhinqa lokuqala laseMalawi ukuba ngunozaku-zaku eMzantsi Atrika phantsi kolawulo lukaPW Botha. lntombi yabo endala uChipo (Gift) -oya kuhlala ekhunjulwa ziingqondi nabazabalazi benkululeko abaninzi baseMzantsi Afrika - wazenzela undaba-mlonyeni elizweni Iiphela xa waba ngumfundi wokuqala ontsundu ukufunda kwisikolo sabamhlophe kuphela.
USarah Chavunduka snr kungoku nje ubengumfuziselo wempumelelo yamabhinqa eZimbabwe. Ngelixa uMongameli Mugabe ehlela amagosa amatsha enkqubo zakhe eziiuqilima, ubengusihlalo wokuqala olibhinqa lorhulumente wabantu abahianu, kodwa iphephandaba elikhutshwe kakhulu iHerald, iThe Chronicle, iSunday News, iSunday Mall
neManica Post.U
BAZALWA BEBALULEKILE
Uyise kaAlyce, uNjongalwazi Gordon Chavunduka, waba ngumntu wokuqala ontsundu owaba yintloko yeCandelo leziFundo zeNtlaol-ntlo kwiYunivesithi yaseZimbabwe waza kamva walisekala Ienqununu.

USarah Chavunduka ongudadobawo - kaAlyce waba libhinqa lokuqala laseZimbabwe elaba nesidanga nasihlalo wokuqala obhinqileyo weZimpapers Group.
